HRAM SVETOG ARHANGELA GAVRILA – Obilićevo

Adresa: Karađorđeva 47, Obilićevo
Telefon: +381 (0)230 81 534

Selo Jozefsdorf je osnovano 31. marta 1753. godine uz poslednju južnu ulicu Kanjiže (današnjeg Novog Kneževca). Stanovnici su mu bili srpski graničari iz Kanjiže, Martonoša, Reske, Segedina, Čanada i Nađlaka. Selo je dobilo ime po najstarijem sinu carice Marije Terezije, kasnije njenom suvladaru i budućem caru Josifu II. Srpski graničari su posle razvojačenja pomoriško potiske granice i prelaskom u Banat postali članovi zemaljske milicije i uživali su poseban povlašćeni status zasnovan na privilegijama. Prvu crkvu su Jozepovčani (kako su ih Srbi zvali) počeli da grade 1756. godine. Po opisu generalne vizitacije iz temišvarske eparhije pod vođstvom Arsenija Radivojevića 1758. godine, se vidi da je crkva bila od ćerpiča sa dvoje vrata i dva prozora pokrivena trskom sa posebnom drvenom zvonarom. Bila je posvećena sv. Arhangelu Mihajlu i pripadala je bečejskom protopopijatu. Prvi sveštenik je bio Dimitrije Popović. Krajem XVIII veka je stara crkva zbog uvećanog broja stanovnika postala premala za sve vernike, pa su Jozepovčani odlučili da naprave veću i novu u porti stare crkve. Nova crkva je sagrađena 1791. godine u vreme sveštenika Jovana Miokovića. Druga crkva je bila sagrađena od hrastovih balvana i dasaka sa tornjem od cigala, a krov je bio pokriven šindrom. Posvećena je bila sv. Arhangelu Mihajlu. Prvih decenija XIX veka je crkva često obnavljana. Dolaskom sveštenika Petra Petrovića 1831. godine na čelo parohije je odlučeno da se gradi nova, velika crkva od čvrstog materijala. Prikupljana su dobrotvorna sredstva, prodavana je crkvena zemlja i kupovan je materijal za gradnju. Kupljena je i kuća sa velikim placem za parohijski dom. Revolucija 1848. godine je na kratko zaustavila gradnju crkve, jer je tada crkvena kasa sa dvehiljade petstotina srebrnih dinara sklonjena u Šišatovac odakle je posle vraćena. U vreme revolucije je crkva pretrpela manja oštećenja.
Dobrovoljna milostinja za izgradnju hrama je proglašena 1851. godine i temelj treće crkve je osvećen 16. aprila 1851. godine. Crkva je završena 1853 godine. U crkvu je uzidano tri stotine hiljada cigala i dvadeset pet hiljada crepova. Jozepovčani su svoju crkvu zidali po ugledu na bašaidsku. Zbog nedostatka novca u crkvenoj kasi, slikanje ikonostasa je čekalo skoro dve decenije. Tek 29. avgusta 1871. godine je potpisan ugovor sa Nikolom Markovićem da «ukrasi sa istoričeskim slikama četiri crkvena svoda i ikonostas po ceni od 4000 forinti» Zbog nedostatka sredstava Nikola Marković je isplaćen u ratama i on je završio samo sokl i dve donje zone ikonostasa do septembra 1875. Opet su prošle decenije dok se novac nije sakupio pa je u vreme paroha Joakima Suvajdžića 4. juna 1912. godine sklopljen ugovor sa Anastasom Bocarićem da izradi dopunu gornjih zona ikonostasa, da naslika dvanaeest novih ikona i sedam starih da popravi za cenu od 2000 kruna. Svoj sadašnji izgled crkva dobija 1928. godine kada je Aleksandar Jenovac uradio svodno slikarstvo. Po arhitekturi, obilićevačka crkva je zidana, kao i većina hramova u Banatu sredinom XIX veka u neprečišćenom barokno-klasicističkom stilu. Crkva je u osnovi jednobrodna građevina orijentacije istok-zapad. Dimenzije crkve su: dužina 32 m, širina 12,5 m, s visinom tornja od 41 m. Crkva je zasvođena poluobličastim svodom i pokrivena dvoslivnim krovom. Zapadni portal: ispred zapadne fasade je ulazni trem. Sa desne i leve strane vrata se nalaze po dva stuba. Iza njih, na fasadi se nalaze po dva i dva pilastra. Iznad arhitrava je friz ukrašen sa četiri triglifa koji su postavljeni iznad centra kapitela svakog stuba. Timpanon je ukrašen jedinim centralnim motivom Božijeg oka i rađen je u plitkom reljefu. Sa leve i desne strane pilastara se nalazi po jedna lučna niša sa profilisaim arhivoltama. Gornji delovi niši ukrašeni su motivom palmete izvedenim u plitkom reljefu. U južnoj niši se nalazi ikona svetog arhangela Gavrila. Bočni, severni i južni zid crkve su identični. Bočna vrata su flankirana sa po dva polustuba. Zidovi su po vertikali rasčlanjeni sa po dve lučno uvučene niše. U nišama su prozori koji se takođe lučno završavaju. Po horizontali je fasada rasčlanjena frizom sa triglifima. Iznad friza je profilisani krovni venac. Crkva ima 12 lučnih vitražnih prozora sa po 35 faseta. Ukras je krst od žutog stakla na 11 faseta. Sedam prozora je iznad arhivolti ukrašeno stilizovanim vegetabilnim ornamentima maslinovog lista rađenim u plitkom reljefu. Na istoku je apsida pandantifima zasvođena kalotom i po horizontali rasčlanjena kordonskim vencem. Na zapadu iznad priprate je zvonik i na njemu četiri lučna prozora flankirana sa po dva pilastra, koji se završavaju volutama. Iznad njih su četiri sata. Ispod kupole je profilisani venac. Kupola tornja je ukrašena ukrštenim maslinovim granama. Na gornjem delu kupole su još četiri lučna prozora, a na vrhu jabuka i krst. Unutrašnjost crkve je arhitektonski jednostavna. Poluobličasti rebrasti svod ima pet lukova: zapadni odvaja lukovima pregrađenu pripratu na kojoj je hor, a na istočni se naslanja apsida. Sa leve strane oltara je proskomidija uvučena u zidu, a sa desne đakonikon isto uvučen u zidu. Glavno ukrasno težište u hramu je oltarska pregrada. Ikonostas je po arhitektonskoj strukturi barokono-klasicistički. Duborez je rad iskusnijih umetničkih radionica i rađen je u dva vremenska perioda. Sokl, prva i druga zona u jednom vremenu, dok je gornja zona urađena kasnije. Ikonostas je po vertikali rasčlanjen nizom stubova izvedenih u klasicističkom stilu. Po horizontali je razbijen sa dva kordonska venca i podeljen u tri zone. Stubovi iznad stopa imaju palmete, a kompozitni kapiteli su ukrašeni akantusovim lišćem i volutama. Na centralnim i bočnim dverima prostor mrežaste strukture drvoreza ispunjen je floralnom ornamentikom sačinjenom od stilizovanog hrastovog lišća i ruža koje izlaze iz vaza i obavijaju ih. Rezbarije oko ikona i medaljona su barokno ukrašene vegetabilnim ornamentima: klasovima žita, vencima ruža, vinovom lozom i grožđem, hrastovim lišćem sa žirom i maslinovim granama. Bočne, gornje zone ikonostasa spajaju venci ruža.


26. 11. 2012.

Kursna lista